Zelfmanagement

Leven met een chronische aandoening is een hele opgave. Als patiënt zoek je naar een compromis tussen hoe je je leven wilt inrichten en wat de ziekte van je eist. Dat vraagt om inventiviteit: van de patiënt, van zijn omgeving en van de betrokken zorgverleners. Het is belangrijk dat de patiënt hierbij de regie heeft zoals hij die zelf nodig vindt. Zo krijgen patiënten de zorg die bij hen past op een manier die bij hen past. Dat maakt de zorg voor alle partijen lichter. Ons team is betrokken bij de uitvoering van het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO, een deelprogramma van het Landelijke Actieprogramma Zelfmanagement. 

Waarom juist nú die roep om zelfmanagement?
Wat is het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO?
Wat gebeurt er vanaf 2009?
Coming up…
Contact

Waarom juist nú die roep om zelfmanagement?

Zelfmanagement is een onderwerp dat toenemend in de belangstelling staat. Een aantal ontwikkelingen binnen en buiten de gezondheidszorg kunnen worden beschouwd als aanleidingen voor de opkomst van zelfmanagement. Een tweetal worden kort beschreven.

De laatste decennia is meer nadruk komen te liggen op individualiteit en autonomie. Mensen streven naar zelfontplooiing en de vrijheid om hun leven te leiden conform persoonlijke principes en overtuigingen. De moderne mens beschikt zelf over zijn leven en maakt zijn eigen keuzes. Dat blijft zo als in dat leven zich een (chronische) aandoening voordoet. De chronisch ziek geworden mens staat als persoon voor de opgave opnieuw vorm te geven aan dit streven in een leven dat fundamenteel is veranderd. Een gevaar bestaat dat de persoonlijke wensen voor een goed leven ondergeschikt raken aan de eisen die de ziekte stelt en de professionele inzichten en adviezen van zorgverleners hoe het beste met de aandoening kan worden omgegaan. Het steeds weer hervinden van de balans en het leven weer in eigen regie nemen is een continue en dynamisch proces.

Naar verwachting stijgt het aantal mensen met een chronische aandoening in 2015 naar 3,5 miljoen. Het initiatief tot en verantwoordelijkheid voor een behandeling ligt nu nog bij de medisch specialist. Hij stelt de diagnose en bepaalt vervolgens de therapie. Om ook in de toekomst hoogwaardige zorg aan de vele chronische zieken te kunnen bieden, zal deze werkwijze moeten veranderen. Uiteindelijk moet het een samenspel tussen een kundige zorgverlener en een goed geïnformeerde, actieve patiënt worden. In deze situatie draagt laatstgenoemde zelf de verantwoordelijkheid voor zijn behandeling. Zo bepaalt hij wanneer welke acties worden uitgevoerd. Natuurlijk moet een patiënt wel weten hoe hij zijn ziekte op een verantwoorde wijze kan managen. De professional speelt hierin een cruciale rol door het geven van voorlichting en ondersteuning. Kortom: de patiënt staat er niet alleen voor.

Wat is het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO?

Het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO wordt gefinancierd door het ministerie van VWS en stimuleert het zelfmanagement van chronisch zieken. De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) en zeven categorale patiëntenorganisaties treden op als inhoudelijke opdrachtgever, het CBO als coördinator en uitvoerder.

De uitgangspunten:

• Focus op wat wel kan in plaats van wat niet kan.
• Focus op actie in plaats van studie.
• Focus op gezondheid in plaats van ziekte.
• Focus op het delen van kennis.

Het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO wil dat chronisch zieken hun ziekte zo goed mogelijk kunnen inpassen in hun leven. Dat vraagt niet alleen om het ontwikkelen van de juiste instrumenten voor patiënten, maar ook om voldoende ondersteuning van zorgprofessionals en een solide basis voor zorgstructuren en kennisnetwerken. Het programma richt zich daarom grotendeels op twee intermediaire doelgroepen: patiëntenorganisaties en zorgprofessionals. Professionals zullen immers een nieuwe rol moeten gaan spelen, wil zelfmanagement een ‘normaal’ onderdeel van de zorg worden. Op een gelijkwaardige manier kunnen ze patiënten helpen de juiste keuzes te maken. Patiëntenorganisaties zijn eveneens een belangrijke doelgroep, omdat ze als geen ander de behoeften van patiënten kennen. Ze kunnen initiatiefnemer zijn in het stimuleren van zelfmanagement en het ontwikkelen en verspreiden van zelfmanagementinterventies voor ‘hun’ patiënten. Binnen dit programma helpen ze de stand van zaken te inventariserenen voorwaarden te stellen voor zelfmanagement in het veld.

Wat gebeurt er vanaf 2009?

Het zou ideaal zijn als er een eenduidig beeld van zelfmanagement bestond. We willen dan ook handvatten bieden aan iedereen die concreet met zelfmanagement aan de slag wil gaan. Er is wat dat betreft veel werk aan de winkel, maar gelukkig is er binnen de zorgsector ook al veel kennis en kunde aanwezig op dit gebied. Dat het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO zich in eerste instantie richt op zeven specifieke ziektebeelden (COPD, depressie, diabetes, hartfalen, kanker, reuma en spierziekten) neemt niet weg dat we ons terdege bewust zijn van alle bredere toepassingen. Zelfmanagement is namelijk niet nieuw!We gaan dan ook niet alles opnieuw uitvinden. Juist door raakvlakken te zoeken en de eigen kracht en focus van bestaande projecten te bepalen, kunnen we op elkaar aansluiten en een landelijke beweging creëren.

De kracht van het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO is dat deze beweging op twee manieren wordt gevoed door:

1. te initiëren, motiveren, stimuleren en bundelen wat er al is. Hiervoor zijn inmiddels diverse ziektespecifieke werkgroepen - een voor elk ziektebeeld - gevormd waarin patiëntenverenigingen, onderzoekers en zorgverleners samenwerken. Iedere werkgroep ontwikkelt een plan van aanpak dat is afgestemd op de specifieke situatie van dat ziektebeeld. Elementen hierin zijn onder andere: in kaart brengen waar de onontgonnen gebieden liggen; inzicht krijgen in de gewenste situatie; zelfmanagement agenderen bij de belangrijkste stakeholders; principes uit het  generieke model en de toolbox vertalen naar de praktijk; vast stellen wat er nodig is om veranderingen te realiseren en acties op te zetten; concrete afspraken en plannen  maken voor de verdere implementatie van zelfmanagement activiteiten. De nadruk  ligt op het verbinden en toegankelijk maken van zelfmanagementinterventies. Daarnaast bevordert een centrale werkgroep de uitwisseling tussen de ziektespecifieke  werkgroepen. Deze groep inventariseert tevens welke onderwerpen de ziektebeelden overstijgen; hiervoor worden in de volgende fase themawerkgroepen ingesteld. 
2. het opleveren van een aantal concrete producten zoals bijvoorbeeld een overzicht van de stand van zaken en de ‘witte vlekken’, een toolbox, een generiek model met werkzame principes, patiëntenversies van richtlijnen en een website.

Coming up …

Op de website www.zelfmanagement.com treft u onder andere meer informatie over het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO. Deze website zal mettertijd uitgebreid worden met allerlei informatie over de ontwikkeling van zelfmanagement voor chronisch zieken in Nederland. Ook het materiaal dat binnen het Zelfmanagement Programma NPCF-CBO de komende jaren ontwikkeld wordt op het gebied van zelfmanagement voor chronisch zieken zal een plek krijgen op de site. Om te beginnen kunt u vanaf oktober 2009 een kijkje nemen bij de ‘interventiebox zelfmanagement’. In deze ‘toolbox’ kunt u zoeken naar zelfmanagement-interventies die passen bij uw praktijk. U kunt zich via de website ook abonneren op de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen. 

Contact

Voor verdere vragen kunt u contact opnemen met Mirjam van der Zwan, tel.: 030 - 284 39 50, of Ine Coumou, tel.: 030 - 284 39 43, of mailen naar: zelfmanagement@cbo.nl