Voorbeelden van uitgangsvragen
Onduidelijk
- Hoe wordt griep behandeld?
- Welk diagnostisch instrumentarium is beschikbaar in de verschillende settings om de verschillende niveaus en vormen van de stoornissen vast te stellen.
1. Dit kan een oneindige reeks worden; welke moet je gebruiken?
2. Dit zijn misschien wel 10 uitgangsvragen in één (afhankelijk van hoeveel diagnostische instrumenten, settings en niveaus en vormen van stoornissen er zijn).
Goed
Medisch inhoudelijk
- Wat is de efficiëntste diagnostische methode om H.pylori vast te stellen?
- Welke behandeling heeft de voorkeur bij het niet-kleincellig longcarcinoom (NSCLC) stadium IV in de eerste en tweede lijn?
- Voor welke diagnose/behandeling bij NSCLC is advies van/verwijzing naar een gespecialiseerd centrum noodzakelijk?
- Wat is de waarde van aanvullende diagnostiek bij patiënten met niet-nader-onderzochte maagklachten in termen van: a) het vinden van een verklaring voor de klacht; b) verbetering van kwaliteit van leven; c) vermindering van medicatiegebruik?
- Welke behandelingsvormen komen in aanmerking voor primaire palliatieve behandeling bij mondholte- of oropharynxcarcinoom?
- Welke vormen van ondersteunende zorg dienen in de behandelfase te worden aangeboden bij patiënten met mondholte- of oropharynxcarcinoom?
- Welke voedingsmaatregelen zijn zinvol bij de preventie van decubitus?
- Kan bij patiënten met constitutioneel eczeem het gebruik van een dekbed-en matrashoes het ontstaan en/of verergering van het eczeem voorkomen?
- Wat is, bij een eenmaal geconstateerd carpale-tunnelsyndroom, de waarde van onderzoek naar co-morbiditeit?
Organisatorisch
- Welke zorg voor vrouwen met een primair behandeld mammacarcinoom kan door de chirurg gedelegeerd worden aan de nurse practitioner?
- Welke specialismen behoren betrokken te worden in een stroke unit?Welke zijn de intra-hospitale barrières voor trombolyse en hoe kunnen deze weggenomen worden?
- op welke manier moet de zorg voor de thuiswonende CVA-patient georganiseerd zijn/worden met betrekking tot continuïteit en coördinatie van zorg?
Voorbeeld: van uitgangsvraag naar zoekvragen
Uitgangsvraag
Wat is de rol van fysiotherapie bij de behandeling van patiënten met reumatoïde artritis?
Zoekvraag
Voorkomt of vermindert fysiotherapeutische of oefentherapeutische behandeling stoornissen in lichaamsfuncties met name bewegingsbeperkingen spierfunctie- en conditieverlies.
PICO
P patiënt met Reumatoïde Arthritis
I fysiotherapie
C geen fysiotherapie
O voorkomen van ziekteprogressie, stoornissen in lichaamsfuncties
Voorbeeld zoekcriteria
Databases: Cochrane Library, Medline, Embase
Jaartal: vanaf 1999
Talen: Nederlands, Engels, Duits, Frans
Soort onderzoek :Meta-analyses, systematische reviews, randomised controlled trials
Formulering P:
5 "Arthritis-Rheumatoid"/ all subheadings
6 "Arthritis-Juvenile-Rheumatoid"/ all subheadings
7 "Rheumatoid-Nodule"/ all subheadings
8 "Sjogren's-Syndrome"/ all subheadings
9 "Arthritis"/ all subheadings
10 (arthritis near rheumatoid) in ti,ab
11 (undifferentiated near arthritis) in ti,ab
12 (undifferentiated near polyarthritis) in ti,ab
13 (inflammatory near arthritis near early) in ti,ab
14 (early near arthritis) in ti,ab
15 (arthritis near unclarified) in ti,ab
16 polyarthritis in ti,ab .
17 "Rheumatic-Diseases"/ all subheadings
18 #5 or #6 or #7 or #8 or #9 or #10 or #11 or #12 or #13 or #14 or #15 or #16 or #17
Voorbeeld Zoekstrategie
1. "Arthritis-Rheumatoid"/ all subheadings
2. "Arthritis-Juvenile-Rheumatoid"/ all subheadings
3. "Rheumatoid-Nodule"/ all subheadings
4. "Sjogren's-Syndrome"/ all subheadings
5. "Arthritis"/ all subheadings
6. (arthritis near rheumatoid) in ti,ab
7. (undifferentiated near arthritis) in ti,ab
8. (undifferentiated near polyarthritis) in ti,ab
9. (inflammatory near arthritis near early) in ti,ab
10. (early near arthritis) in ti,ab
11. (arthritis near unclarified) in ti,ab
12. polyarthritis in ti,ab .
13. "Rheumatic-Diseases"/ all subheadings
14. #5 or #6 or #7 or #8 or #9 or #10 or #11 or #12 or #13 or #14 or #15 or #16 or #17
15. (dutch or german or french or english) in la
16. explode "Physical-Therapy-Techniques"/ all subheadings
17. explode "Exercise-Therapy"/ all subheadings
18. (exercise? or (physical near5 thera)) in ti,ab
19. #21 or #22 or #23
20. "physical fitness" in MIME,MJME
21. explode "Human-Activities"/ all subheadings
22. (fitness or (function near5 activit)) in ti,ab
23. #25 or #26 or #27
24. META-ANALYSIS in PT
25. meta-anal
26. metaanal
27. quantitativ near review
28. quantitativ near overview
29. systematic near review
30. systematic near overview
31. methodologic near review
32. methodologic near overview
33. review in pt
34. medline
35. #45 and #46
36. #29 or #30 or #31 or #32 or #33 or #34 or #35 or #36 or #37 or #40
37. randomized-controlled-trial in pt
38. controlled-clinical-trial in pt
39. randomized-controlled-trials
40. random-allocation
41. double-blind-method
42. single-blind-method
43. (random near (selection? or sample?)) in ti,ab
44. #42 or #43 or #44 or #45 or #46 or #47 or #48 or random*
45. #19 and #20 and #24 and #28 and (#41 or #49)
Format lege richtlijn
Voorbeelden van een evidence tabel
Therapie
Diagnostiek
Voorbeelden van een conclusie (ontleend aan evidence tabel therapie hierboven)
|
Niveau 1
|
SABA’s geven een significante afname van dyspnoe en vermoeidheidsklachten. Het gebruik van SABA’s leidt tot een significante toename van FEV1, FVC en ochtend PEF. SABA’s leiden niet tot een verbeterd inspanningsvermogen.
A1 Sestini, 2002 |
|
Niveau 1
|
Ipratropium geeft een significante toename in longfunctie (FEV1) (GOLD II-IV).
A1 Liesker, 2002
A2 Rennard, 2001; Mahler, 1999; Dahl, 2001 |
Niet wenselijk
Algemene conclusie, die niet op basis van de literatuur getrokken kan worden
|
Niveau 1
|
De beste medicamenteuze behandeling voor COPD bestaat uit een onderhoudsdosis ipratropium.
A1 Liesker, 2002
A2 Rennard, 2001; Mahler, 1999; Dahl, 2001 |
Conclusie geformuleerd als aanbeveling
|
Niveau 1
|
Patiënten met COPD dienen behandeld te worden met een onderhoudsdosering kortwerkende luchtwegverwijders.
A1 Liesker, 2002
A2 Rennard, 2001; Mahler, 1999; Dahl, 2001 |
Voorbeelden van overige overwegingen
Onduidelijk
De overige overwegingen niet benoemen wordt als onduidelijk ervaren.
Conclusie
|
Niveau 1
|
Profylactisch antibioticagebruik vermindert het risico op het krijgen van een exacerbatie en vermindert het aantal ziektedagen per maand bij patiënten met COPD en chronische bronchitis.
A1 Black, 1974 |
Aanbeveling
|
Profylactische antibiotica worden als onderhoudsbehandeling bij COPD niet aanbevolen.
|
Op basis van de wetenschappelijke conclusie zou u hier verwachten dat profylactische antibiotica aanbevolen worden. In de aanbeveling staat echter vermeld dat dit niet het geval is. Overige overwegingen hiertussen kunnen hiervoor de verklaring geven.
Conclusie
|
Niveau 1
|
Profylactisch antibioticagebruik vermindert het risico op het krijgen van een exacerbatie en vermindert het aantal ziektedagen per maand bij patiënten met COPD en chronische bronchitis.
A1 Black, 1974 |
Overige overwegingen
De data waarop deze conclusie is gebaseerd zijn sterk verouderd. Tegenwoordig zijn andere antibiotica in gebruik en bovendien andere inhalatiemedicatie. Tevens speelt resistentie bij onderhoudsdoseringen antibiotica een rol.
Aanbeveling
|
Profylactische antibiotica worden als onderhoudsbehandeling bij COPD niet aanbevolen.
|
Conclusie
|
Niveau 3
|
Er zijn aanwijzingen dat een dag en nacht gedragen spalk effectiever is in verbetering van klachten (maar niet in verbetering van functionele status) dan een uitsluitend nachtelijk gedragen spalk.
B: Walker, 2000 |
Overige overwegingen
Tijdens de richtlijnontwikkeling CTS is een enquête gehouden onder 18 CTS patiënten met als doel het patiëntenperspectief in kaart te brengen. Uit deze enquête komt naar voren dat het overdag dragen van de spalk veel beperkingen oplevert en door veel patiënten als niet haalbaar wordt gezien
Aanbeveling
|
De werkgroep adviseert ’s nachts een spalk te dragen. Bij veel klachten kan de patiënt er zelf voor kiezen de spalk ook overdag te dragen, omdat dit de klachten nog verder kan verminderen.
|
Voorbeelden van aanbevelingen
Niet wenselijk
Aanbeveling in de vorm van een conclusie
|
Lage rugklachten zijn een belangrijke oorzaak van ziekteverzuim. Langdurig ziekteverzuim verkleint de kans op succesvolle reïntegratie.
|
Dit is eigenlijk een conclusie. Een betere aanbeveling zou hier zijn: De werkgroep adviseert een vroegtijdige terugkeer naar het werk te stimuleren en de terugkeer van de patiënt met lage rugklachten met hulpmiddelen te faciliteren.
Aanbeveling die niet concreet genoeg is
|
Indien de lage rugklachten blijven bestaan, is beeldvormend onderzoek geïndiceerd.
|
Bij deze aanbeveling ontbreekt bijvoorbeeld de termijn van de klachten en de soort beeldvormend onderzoek.
Goed
|
De werkgroep is van mening dat indien er geen contra-indicaties zijn voor behandeling met corticosteroïden, behandeling met systemische corticosteroïden gedurende 14 dagen voor chirurgie overwogen moet worden bij patiënten met ernstige CRS met neuspoliepen.
|
|
Er is geen indicatie voor screening met mammografie bij mannen.
Mammadiagnostiek bij mannen kan op dezelfde wijze worden uitgevoerd als bij vrouwen:
- jonger dan 30 jaar: echografie;
- ouder dan 30 jaar: mammografie, bij onduidelijke bevindingen aangevuld met echografie en punctie.
|
Voorbeeld van een flowchart
© Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO
Handleiding voor werkgroepleden, november 2007
