Perioperatieve Zorg

Prettiger en sneller herstellen van een grote buikoperatie  

In het kader van twee Doorbraakprojecten moderniseerde 35 Nederlandse ziekenhuizen van 2006-2009 hun perioperatieve zorg. Zo besteedden zij aandacht aan zaken als preoperatieve voorbereiding, aangepaste pijnbestrijding en postoperatief regime (voeding en mobilisatie). Met als gevolg dat de uitkomst van grote buikoperaties verbeterde doordat patiënten minder ziek zijn en zij 3 tot 4 dagen eerder met ontslag gaan. 

ERAS protocol

Binnen de conventionele postoperatieve zorg is het bij grote buikoperaties (=electieve colonresecties) gebruikelijk om het darmstelsel enkele dagen rust te gunnen. Daardoor krijgt de patiënt op termijn te maken met uitval van de stofwisselingfunctie. Tenminste, als er geen actief beleid is om hem zo snel mogelijk te mobiliseren.

In het multimodale ERAS-protocol staan 17 aspecten van perioperatieve zorg beschreven. Het gaat om zaken als: het vroegtijdig verwijderen van de maagsonde, een minder restrictief voedingsbeleid, het verstrekken van zowel pre- als postoperatief en thorocale epidurale pijnstilling tot twee dagen post OK. De patiënt zal zich door de invoering van deze elementen minder ziek voelen na de operatie. Middels Doorbraak Perioperatieve zorg worden de verschillende aspecten uit dit protocol in de praktijk doorgevoerd.

Doel

Perioperatieve zorg richt zich op het verbeteren en bespoedigen van het herstel en daardoor op de uitkomst van grote buikoperaties. Het gaat met name om patiënten, die een links- of rechtszijdige hemicolectomie hebben ondergaan. Ervaringen van de ERAS-groep wijzen uit, dat bij deze categorie het resultaat van de verbeteracties snel zichtbaar is. Dit bevordert de gewenste cultuuromslag. De einddoelstellingen van het project zijn:

• verbeterd en bespoedigd herstel, zodat patiënten zich minder ziek zullen voelen;
• implementatie van de 17 aspecten met controle van het percentage heropnamen.

Resultaat 

Gedurende 3 series werkten 35 multidisciplinaire teams samen aan de implementatie van het ERAS protocol in hun ziekenhuis. Zij behaalden de volgende resultaten:

• het vaststellen en implementeren van een goed werkend perioperatief beleid;
• het opzetten van een multidisciplinair perioperatief zorgproces;
• de implementatie van (een deel van) de 17 aspecten van het ERAS-protocol met controle van het percentage heropnamen;
• het reduceren van de ligduur.

Implementatie

Tijdens de implementatie trajecten werkten multidisciplinaire teams uit 35 ziekenhuizen aan het optimaliseren van de perioperatieve zorg. De kennis en ervaringen van de ERAS-groep staan hierbij centraal. Gedurende deze trajecten vonden 5 nationale (werk)conferenties plaats. Tussen de conferenties testten de teams veranderingen in de praktijk met behulp van de actie- en resultaatgerichte Nolan methodiek. Daarnaast wisselden deelnemers informatie uit via een besloten website. Veranderingen werden met behulp van webbased meetinstrumenten zichtbaar gemaakt. De ziekenhuizen werden begeleid door CBO adviseurs.

Betrokken experts 

• Prof. dr. Kees Dejong, chirurg, AZM, lid van de ERAS groep
• Dr. José Maessen, nurse practitioner, AZM, lid van de ERAS groep
• Drs. Boris Cox, anesthesist, AZM

Contact

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erica van der Schrieck-de Loos MSc, senior adviseur,
e.vanderschrieck@cbo.nl of 030 2845713

Publicaties

• Cox, P.B.W. (Boris), Cornelis H.C. Dejong, Josephina M.C. Maessen, Jitske H.F.A. Teeuwen, Heleen Tijink en Marco A.E. Marcus, Sneller beter na een electieve colonoperatie, Anesthesiologische aspecten van het 'Sneltraject'-programma, NTVG 2009, 4 juli; 153 (27)

• Jottard, K., C. Hoff, J. Maessen, B. van Ramshorst, C.L.H. van Berlo, F. Logeman, C.H.C. Dejong, on behalf of the Dutch Perioperative Breakthrough Project and the ERAS Group, Life and death of the nasogastric tube in elective colonic surgery in the Netherlands, Clinical Nutrition (2008), doi:10.1016/j.clnu.2008.09.002
• Maessen, J.M.C., C. Hoff, K. Jottard, A.G.H. Kessels, A.J. Bremers, K. Havenga, R.J. Oostenbroek, M.F. von Meyenfeldt, C.H.C. Dejong On behalf of the Dutch Breakthrough Project Perioperative Care as well as the ERAS group, To eat or not to eat: Facilitating early oral intake after elective colonic surgery in the Netherlands, Clinical Nutrition (2008), doi:10.1016/j.clnu.2008.10.014

• Tijink H, Wien JS, Teeuwen JHFA, Maessen J, Hoff C, Cox B, et al. "Sneller hersteld: kwart ziekenhuizen verbetert perioperatieve zorg aanzienlijker. Medisch Contact 2007;62(29-30):1273 -1275.
• Vermeulen M. "Actief herstellen is wel zo prettig" Volkskrant 2007 19 juli.